TwitterFacebook

Częstochowa – duchowa stolica Polski

Nie ma wakacji bez Częstochowy i klasztoru paulinów. Każdy, kto zna sienkiewiczowski „Potop”, wie, jak duże znaczenie, nie tylko strategiczne, miała jasnogórska twierdza w dawnych czasach. Dziś sanktuarium maryjne w Częstochowie corocznie odwiedza kilka milionów pielgrzymów z całego świata. To właśnie w tym miejscu, szczególnie w sierpniu, gromadzi się największa rzesza pątników z najodleglejszych nawet zakątków Polski i z zagranicy.

Klasztor na Jasnej Górze

Przybycie paulinów na częstochowską ziemię nierozerwalnie wiąże się z osobą księcia Władysława Opolczyka. To właśnie on w 1382 r. przekazał zakonnikom niewielki drewniany kościółek położony w osadzie zwanej później Częstochówką. Nadał mu liczne dziesięciny i kilka wsi, aby zapewnić braciom byt materialny. Legenda głosi, że gdy książę Władysław wracał z Rusi, wiózł ze sobą z Bełza cudowny obraz Najświętszej Panienki. Konie ciągnące wóz zatrzymały się w okolicy małego kościółka i nie chciały dalej iść. Uznano zatem, że to właśnie miejsce wybrała sobie Matka Boża na siedzibę. Prawdopodobnie panujący wówczas w kraju Ludwik Węgierski był inicjatorem powstania klasztoru i to z jego woli paulini zostali sprowadzeni do Polski. Król był nie tylko władcą Polski, ale także monarchą Węgier, gdzie zakon paulinów rozwijał się i działał bardzo prężnie. Kiedy ziemie częstochowskie wraz z klasztorem przejął w posiadanie Władysław Jagiełło, będący wrogiem Opolczyka, paulini zaczęli obawiać się o swoją przyszłość. Jednak w 1393 r. król potwierdził wcześniejsze przywileje oraz powiększył majątek kościoła nowymi darowiznami. To z inicjatywy królewskich małżonków Jadwigi i Władysława dobudowano w XV w. kaplicę cudownego obrazu. Za sprawą łaskami słynącego wizerunku Maryi mały kościółek szybko przekształcił się w ruchliwe centrum pielgrzymkowe. W XV w. zbudowano tu kościół z cegły i kamienia, a na początku XVII w. zaczęto Jasną Górę fortyfikować. 1 kwietnia 1656 r. Jan II Kazimierz Waza złożył śluby lwowskie. 16 marca 1657 r. przybył na Jasną Górę i tam modlił się o uratowanie Rzeczypospolitej przed protestanckimi wojskami szwedzkimi i węgierskimi. W tym dniu doszło do skutecznej obrony Krosna przed wojskami Rakoczego. Śluby lwowskie powtórzone zostały 26 sierpnia 1956 r. w Jasnogórskich Ślubach Narodu Polskiego napisanych przez Stefana Wyszyńskiego 16 maja 1956 r.

Obraz Matki Bożej

Cudowny obraz jest największym skarbem klasztoru jasnogórskiego. To właśnie dzięki niemu Jasna Góra stała się w XV w. jednym z największych sanktuariów maryjnych w Polsce. Dlaczego tak się stało, nie dowiemy się ani z legendy przypisującej autorstwo ikony św. Łukaszowi Ewangeliście, ani z protekcji królewskiej pary – Jadwigi i Władysława Jagiełły. Przyczyna niezwykłości tego miejsca jest o wiele głębsza, jednak warto tu podkreślić, że na Jasnej Górze nigdy nie odnotowano żadnych objawień maryjnych, jak to miało miejsce w innych sanktuariach. Siłą i tajemnicą, które do stóp Pani Jasnogórskiej przyciągają pielgrzymów, jest Jej cudowny obraz. Bez niego Jasna Góra byłaby tylko zbiorem budynków, pamiątek i dzieł sztuki, być może pięknym i bogatym, lecz martwym muzeum. Autorstwo wizerunku Czarnej Madonny przypisuje się szkołom malarskim Cavalliniego albo Martiniego. Pojawiają się także przypuszczenia, że powstał w kręgu kultury artystycznej czasów Ludwika Węgierskiego. Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej zalicza się do ikon typu Hodegetria, czyli majestatycznego obrazu Maryi, która podtrzymuje dzieciątko i wskazuje na nie dłonią jako na „drogę, prawdę i życie”. Obraz namalowany jest na trzech deskach lipowych o łącznych wymiarach: wysokość 121,8 cm, szerokość 81,3 cm, maksymalna grubość 3,5 cm. Przedstawia Najświętszą Maryję Pannę w postawie stojącej, w półpostaci z Dzieciątkiem Jezus na ręku. Maryja jest zwrócona do wiernych, a twarz Dzieciątka – w kierunku pielgrzyma, choć nie zatrzymuje na nim wzroku. „Charakterystyczną cechą, po której każdy rozpozna obraz jasnogórski, są blizny na twarzy Matki Bożej. Obraz Jasnogórski nosi na sobie znamiona ran i bólu. Ran tych, cięć na obrazie jest wiele (na szyi, na twarzy i dwie pod prawym okiem). Jakby chciała powiedzieć nam Matka Boża, że jest Matką i Królową umęczonego i udręczonego przez wieki Narodu. Jak siedem mieczów boleści przebiło Jej serce pod krzyżem, tak teraz znaki bolesnych ran nosi na swym Jasnogórskim Obliczu”.

Kaplica cudownego obrazu

W prezbiterium znajduje się ołtarz z XVII w., w którym znajduje się cudowny wizerunek Czarnej Madonny. Obok obrazu widnieją insygnia władzy królewskiej – wykonane ze złota i drogich kamieni berło i jabłko, które 3 maja 1926 r. Jasnogórskiej Pani podarowały polskie kobiety. Tuż przy obrazie umieszczona została złota róża ofiarowana przez Pawła VI, a przywieziona przez Jana Pawła II w czerwcu 1979 r. W kaplicy na uwagę zasługuje ołtarz Matki Boskiej z rzeźbą gotyckiej Piety, ołtarz Chrystusa ukrzyżowanego i ogromny, późnogotycki, wykonany w szkole Wita Stwosza krucyfiks. W niszy po lewej stronie kaplicy znajduje się urna z prochami o. Augustyna Kordeckiego. Kaplica pełna jest darów wotywnych.

Skarbiec

Od początku istnienia sanktuarium maryjnego na Jasnej Górze pielgrzymujący tutaj wierni pozostawiali u stóp Czarnej Madonny cenne przedmioty jako wota błagalne lub dziękczynne. Zgodnie z panującym zwyczajem dekorowano nimi ołtarz z cudownym wizerunkiem. Z czasem jednak zaczęło brakować miejsca na ich prezentację, postanowiono więc zbudować specjalne pomieszczenie, nazwane skarbcem. Salę na wota wzniesiono w latach 1649-1653 nad zakrystią, w sąsiedztwie kaplicy Matki Bożej Częstochowskiej. Wśród zgromadzonych w skarbcu jasnogórskim eksponatów najliczniej reprezentowane są naczynia i szaty liturgiczne czy też drogocenne kielichy, monstrancje i krucyfiksy. Zobaczymy tutaj m.in. monstrancję z 1542 r. podarowaną przez króla Polski, Zygmunta I Starego, czy komplet ołtarzowy z białej porcelany miśnieńskiej – dar króla Augusta III Sasa.

Kaplica Pamięci Narodu

Będąc na Jasnej Górze warto odwiedzić również kaplicę Pamięci Narodu, znajdującą się w XVII-wiecznej dzwonnicy, usytuowanej pomiędzy bazyliką a pomnikiem o. Kordeckiego, bohaterskiego obrońcy Jasnej Góry. To właśnie tam znalazły miejsce urny z ziemią zroszoną krwią walczących o wolną Polskę powstańców z 1831 i 1863 r., żołnierzy I wojny światowej, wojny obronnej przeciw bolszewikom w 1920 r. oraz żołnierzy walczących na frontach II wojny światowej. Są tam prochy powstańców warszawskich (1944), żołnierzy Armii Krajowej, pomordowanych w hitlerowskich obozach zagłady, więzieniach oraz w stalinowskich łagrach.

Muzeum 600-lecia Jasnej Góry

Uroczyste otwarcie Muzeum 600-lecia Jasnej Góry miało miejsce 3 maja 1982 r. Ekspozycja urządzona została tak, by pokazać fenomen ponad sześćsetletniej obecności na Jasnej Górze cudownego przedstawienia Matki Bożej oraz zakonników paulińskich. Gromadząc związane z kultem obrazu wota, wybrano te reprezentatywne dla najróżniejszych grup pielgrzymów: ludzi chorych, wybitnych artystów czy pisarzy. Do ekspozycji należą także wota św. Jana Pawła II. Są wśród nich m.in. złota róża – jako najwyższe odznaczenie papieskie nadane Jasnej Górze 4 czerwca 1979 r., a także wotum osobiste – przestrzelony, zakrwawiony pas sutanny – tragiczna pamiątka zamachu z 13 maja 1981 r. Jest medalik otrzymany w Meksyku z wizerunkiem Matki Bożej z Guadalupe oraz złote serce – podarunek dla papieża od katolików z Portugalii. Są kielichy mszalne, złoty różaniec, złota gałązka oliwna, cenne obrazy, rzeźby, a nawet rower włoskiej drużyny kolarskiej. Wszystkie te wota, dary są świadectwem wielkiej miłości Jana Pawła II do Jasnogórskiej Matki Kościoła. Jeden z ostatnich darów to krzyż wykonany z fragmentów stalowej konstrukcji jednej z wież World Trade Center, ofiarowany przez strażaków uczestniczących w akcji ratunkowej, a także wota przekazane przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego.

Katarzyna Mackiewicz / Głos Katolicki 32/2018

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *